Żeń-Szeń Prawdziwy - najsłynniejsze zioło świata (Panax Ginseng C.A. Mey) Rodzina: Araliowate (Araliaceae) Synonimy: Ginseng, Wszechlek, Panaks, Aralia Ginseng H.Br. Angielski: Asiatic Ginseng Francuski: Ginseng, Gensang Niemiecki: Ginseng Rosyjski: Zeń-Szeń Chiński: Jen-Chen       Jest to bylina do 70 cm wysoka, o mięsistym korzeniu palowym, niekiedy podobnym do postaci ludzkiej, o barwie białawo-szarej, lub żółtawej. Roślina ma łodygę wzniesioną, nagą, obłą, wewnątrz pustą o wysokości 30-70 cm. Liście posiadają długie ogonki, są palczaste, złożone z pięciu listków, brzegiem ostro ząbkowane, lancetowate. Największym listkiem jest liść środkowy. Ze środka okółki liści wyrasta łodyga kwiatowa, zakończona baldachem kwiatowym złożonym z 15-20 drobnych, zielonkawych lub bladoróżowych kwiatów o słabym zapachu. Owocem jest jaskrawoczerwona jagoda posiadająca zwykle 2 tarczowate nasiona zrośnięte ze sobą. Dojrzałe nasiona znajdują się w twardej białej pestce z zarodnikiem, który się rozrasta po opadnięciu nasiona. Kiełkowanie nasion jest bardzo długie i trwa 18-20 miesięcy. Korzeń żeń-szenia dla celów leczniczych wykopuje się dopiero po 10 latach wegetacji ze stanu naturalnego, a po 8 latach z upraw.       Roślina żeń-szeń jest bardzo trwała i osiąga 100 i więcej lat. Surowiec uzyskany z rośliny rosnącej dziko ma większą wartość leczniczą niż z upraw.       Uprawa Żeń-szenia wymaga specjalnych stanowisk stwarzających warunki podobne do naturalnych (rodzaj gleby, zacienienie, wilgotność, nawożenie). Obecnie w stanie naturalnym można spotkać roślinę żeń-szeń w około 10 gatunkach na Dalekim Wschodzie i w Ameryce Północnej. Najwięcej dziko rosnącego żeń-szenia można spotkać jeszcze w dziewiczych liściasto-iglastych lasach, głównie na stokach gór o luźnych wilgotnych glebach. Warunki takie spełniają obszary północno-wschodnich Chin, Półwysep Koreański, Japonia, Rosja (Kraj Przymorski i rejony rzek Amur i Ussuri), oraz Ameryka Północna. Plantacje żeń-szenia istnieją w Chinach, Korei, Japonii, Nepalu, w Rosji, na Ukrainie oraz w Kanadzie i USA. Wykrycie żeń-szenia w Kanadzie w XVIII w, a następnie w USA spowodowało "gorączkę żeńszeniową" na kontynencie amerykańskim. Rabunkowy zbiór żeń-szenia pięciolistnego doprowadził do prawie całkowitego zniknięcia tego gatunku w tamtym rejonie. W Europie Zachodniej jest uprawiany właśnie żeń-szeń z Kanady, który jest jednak tylko namiastką żeń-szenia prawdziwego i nie jest zbyt drogi. Wszystkie części rośliny zawieraję czynne związki lecznicze, lecz najwięcej zawiera ich korzeń. W korzeniu Żeń-szenia znajduje się 1,6-3,8% mieszaniny dwudziestu glikozydów saponinowych stanowiących połączenia cukrów prostych z aglikonami panaxsadiolem i panaxsatriolem. Związki te mają unikalną strukturę damaranową. Oprócz tego korzeń żeń-szenia zawiera skrobię tłuszcze olejki eteryczne witaminy B1,B2, B3, B12, C żelazo magnez fosforany bor wapń sód potas krzem miedź siarkę mangan saponiny pektyny aminokwasy i inne substancje Prepraty z żeń-szenia sporządza się z suszonych korzeni, można je spotkać w postaci proszków, pigułek, nalewek, wina i maści. Bogactwo substancji, które zawiera w sobie korzeń żeń-szenia prawdziwego jest zapewne powodem uznawania go przez wieki za WSZECHLEK. Był on i jest nadal stosowany: jako środek ogólnie wzmacniający. Zwiększa ogólną wydolność i wytrzymałość organizmu. Jest przydatny jako środek zwiększający zdolność do pracy tak fizycznej jak i umysłowej (usuwa przemęczenie) jako środek odtruwający i moczopędny dla obniżenia poziomu cukru we krwi dla obniżenia ciśnienia krwi w przypadkach schorzeń żołądkowo-jelitowych, a szczególnie owrzodzeń. dla pobudzenia pracy serca i poprawy krążenia obwodowego dla poprawy obrazu krwi (przydatny w niedokrwistościach) dla dla pobudzenia wydzielania gruczołów hormonalnych jako środek pobudzający rozwój i czynności gruczołów płciowych (leczy niektóre formy impotencji). w leczeniu niektórych dolegliwości dróg oddechowych jako środek działający na ośrodkowy układ nerwowy i nerwy obwodowe, co daje dobre rezultaty w leczeniu nerwic i niektórych chorób psychicznych (efekt uspokojenia) w celu hamowania niektórych nowotworów Maść żeń-szeniowa wydatnie przyspiesza gojenie się ran Należy jednak zaznaczyć, że nadużywanie preparatów z korzenia żeń-szenia prowadzi do tzw. SYNDROMU ŻEŃSZENIOWEGO, objawiającego się sennością, nadciśnieniem, wysypką skórną i biegunką. Z tego względu należy zrezygnować z intensywnej kuracji żeń-szeniowej w sytuacjach: ciężkich przypadków nadciśnienia, przy wyraźnych zmianach miażdżycowych naczyń serca i mózgu, w stanach gorączkowych, w krwotokach W Chinach uważa się, że najsilniejsze działanie ogólnowzmacniające i lecznicze korzeń żeń-szenia jest w zimie i z tego względu nie zaleca się go stosować w miesiącach letnich. Obecnie w naszym kraju można kupić w aptekach wiele preparatów z korzenia żeń-szenia pod różną postacią. Zwykle są to produkty pochodzące z krajów zachodnich wytwarzane przeważnie z żeń-szenia uprawowego, pięciolistnego. Preparaty te zwykle występują pod nazwą Ginsen lub Ginsana. Na rynek polski trafiają także różne specyfiki z wyciągami z korzenia żeń-szenia z krajów Dalekiego Wschodu za pośrednictwem kupców polskich, rosyjskich, chińskich i koreańskich. Przykładowo można spotkać następujące postacie preparatów: suszony, pakowany korzeń o różnym rozdrobnieniu (Radix Ginseng) wyciągi z żeń-szenia w postaci fiolek zwykłych lub zakręcanych pasty do zębów, maści na rany i kremy kosmetyczne nalewki alkoholowe na korzeniu Żeń-szenia herbatki z samego żeń-szenia lub skojarzone z innymi ziołami w postaci fixów na przeróżne dolegliwości standaryzowane wyciągi z korzenia żeń-szenia połączone z mleczkiem pszczelim i miodem, a często także z cytryńcem chińskim standaryzowane wyciągi z korzenia żeń-szenia w połączeniu z dalekowschodnim specyfikiem o nazwie Mumie i miodem eliksiry zawierające wyciągi z korzenia żeń-szenia wraz z innymi preparatami pochodzenia naturalnego jak np. chińskiego grzyba gąsienicowego. Eliksiry te zawierają w sobie całą gamę aminokwasów, wiele mikroelementów, witaminy, enzymy, i inne składniki odżywcze potrzebne dla organizmu. Dla odmiany amerykańska firma Herbalife oferuje specyfik o nazwie MALE FACTOR 1000 zawierający w swoim składzie korzeń żeń-szenia prawdziwego (Panax Ginseng) w kompozycji z owsem szwajcarskim i korzeniem pokrzywy. Jest to doskonały preparat podnoszący ogólną wydolność organizmu, podnoszący witalność u mężczyzn oraz zwiększający odporność na choroby. Dawkowanie: Proszek z wysuszonych korzeni żeń-szenia zażywać 3 x dziennie po 1/2 łyżeczki od herbaty obficie popijając ciepłą wodą osłodzoną miodem. Okres kuracji od 1 - 3 miesięcy. Proszek przetrzymywać w szczelnym słoiku w miejscu suchym i zaciemnionym. Nalewkę sporządza się w ten sposób, że 1 część drobno pociętych korzeni zalewamy 2 częściami spirytusu i macerujemy przez 3 - 4 tygodnie w szczelnym naczyniu w ciepłym miejscu. Taką nalewkę zażywamy 3 x dziennie po 15 - 20 kropli przez okres 1 - 3 miesięcy. Preparat MALE FACTOR 1000 zażywa się 2 x dziennie po 1 tabletce obficie popijając Liczne inne specyfiki należy zażywać ściśle wg receptury na ulotkach w zależności od wieku i stanu pacjenta       Na koniec naszego artykułu spróbujmy w skrócie przedstawić historię tej słynnej rośliny leczniczej. Wokół Żeń-szenia narosło przez wieki wiele legend. Był on przedstawiany jako roślina tajemnicza. Być może dlatego, że ma niezwykłe "obyczaje" wegetatywne. W stanie dzikim rośnie w niedostępnych ciemnych lasach i jest rzadko spotykana. Potrafi rosnąć sto i więcej lat. W Chinach przechowuje się nawet 200-letni korzeń znaleziony podczas budowy kolei. Kiełkowanie żeń-szenia w warunkach naturalnych rozpoczyna się po 22 miesiącach od momentu dojrzenia owoców. W zależności od wieku liście Żeń-szenia mają różne ilości listków w rozecie liściowej.       W jego kłączu rozwijają się liczne pączki "śpiące" i jeden zimujący, który tworzy się przez dwa lata. Jego zamarcie jest często przyczyną "snu" rośliny, który może trwać 20 lat i dłużej po czym roślina... wznawia wzrost. Do tego wszystkiego korzeń rośliny przypomina postać człowieka. Wierzono nawet, że im bardziej jest podobny do człowieka, tym ma większą moc leczniczą. Wierzono, że jest on panaceum na wszystkie dolegliwości (nazwa Panax wywodzi się od łacińskiego słowa panaceum oznaczającego lekarstwo na wszystko).       Żeń-szeń był znany i ceniony jako roślina lecznicza przez ludy Dalekiego Wschodu od pięciu tysięcy lat. Pierwsze wzmianki pisemne o roślinie spotyka się w najsłynniejszych chińskich dziełach traktujących o środkach leczniczych pod nazwą "SZENNUN - BEN - CAO" z I wieku przed naszą erą.       Odmiana tej rośliny była też dobrze znana Indianom Irokezom, żyjącym w prowincji Quebec w Kanadzie. Do Europy zostały po raz pierwszy przywiezione suszone korzenie Żeń-szenia z Japonii przez kupców holenderskich w 1610 r. Nalewkę pod nazwą "Pentao" stosowali nadworni lekarze Ludwika XVI w celu wyleczenia króla z impotencji. Korzenie Żeń-szenia kosztowały władcę bajońskie sumy.       W Rosji Żeń-szeń Prawdziwy został opisany po raz pierwszy w 1675 r przez rosyjskiego posła w Chinach bojara N. Spafarija. W roku 1718 francuski misjonarz Laffitaux żyjący wśród Irokezów w Kanadzie opisał po raz pierwszy stosowanie Żeń-szenia pięciolistnego do celów leczniczych przez tubylców.       W 1910 r. kupiec i hodowca reniferów Jankowski założył w Kraju Przymorskim (Rosja) około hektarową plantację Żeń-szenia, która z powodzeniem istniała 12 lat. Od tego czasu zaczęto uprawiać różne gatunki tej rośliny najpierw na Dalekim Wschodzie, a potem w Ameryce Północnej i Europie.       Na koniec dla uzmysłowienia sobie sławy opisanej rośliny wymieńmy kilka nazw ludowych Żeń-szenia Prawdziwego - "Człowiek korzeń", "Cud świata", "Korzeń piorun", "Korzeń krwi", "Boskie ziele", "Sól ziemi", "Dar nieśmiertelności", "Ziarno ziemi", "Dusza jaspisu", "Wszechlek" i inne. Zaiste taki zestaw nazw może przekonać nawet sceptyka.