Nowa Gazeta Praska

Pedagog, historyk, działacz harcerski, żołnierz Polski Podziemnej, publicysta - życiorysem Aleksandra Kamińskiego, patronującemu ulicy na Białołęce można by obdzielić kilka całkiem aktywnych osób.

Urodzony w Warszawie, w rodzinie aptekarza. Dzieciństwo spędził na Ukrainie, gdzie przenieśli się jego rodzice ze względów zarobkowych. Tam zastała ich I wojna światowa i rewolucja. Młody Aleksander w 1916 r. wstępuje do harcerstwa polskiego w mieście Humań, a w 1921 r. (po Traktacie Ryskim) jego rodzina, jak tysiące innych polskich rodzin z byłego Imperium Rosyjskiego, wraca do kraju. Studiował historię na UW w l. 1922-28. Jednocześnie zaangażował się w działalność Związku Harcerstwa Polskiego, sprawując w nim różne funkcje. Reprezentuje też ZHP na konferencjach międzynarodowych. We wrześniu 1939 r. był członkiem Komendy Pogotowia Harcerzy w Warszawie.

Od października 1939 r. zaangażowany w działalność konspiracyjną - był członkiem Służby Zwycięstwu Polski i Głównej Kwatery Szarych Szeregów (konspiracyjnego harcerstwa). Był inicjatorem i redaktorem "Biuletynu Informacyjnego", organu SZP-ZWZ-AK. W opinii historyków "Biuletyn Informacyjny" (początkowo organ okręgu warszawskiego SZP-ZWZ, a od wiosny 1941 - organ Komendy Głównej ZWZ-AK) był najważniejszym i najszerzej czytanym pismem Polski Podziemnej. Kamiński redagował go od listopada 1939 r. do października 1944, będąc też autorem części tam drukowanych tekstów. Redakcja "Biuletynu..." znajdowała się w strukturze Biura Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK, specjalistycznej komórki zajmującej się propagandą (w tym wydawnictwami) i wywiadem politycznym. BIP istniał na szczeblu KG ZWZ-AK, jak też na szczeblach obszarów, okręgów, obwodów i inspektoratów ZWZ-AK, oczywiście w miarę posiadanych możliwości. W l.1941-do czerwca 1944 Kamiński jest szefem BIP okręgu Warszawa ZWZ-AK.

W grudniu 1940 r. doprowadza do powołania Organizacji Małego Sabotażu "Wawer", był jego komendantem głównym, a ona sama umiejscowiona była w strukturze warszawskiego BIP, jako jej swego rodzaju ramię wykonawcze. Kadrę kilkusetosobowej struktury tworzyli głównie harcerze z Szarych Szeregów, ich zadaniem było wykonywanie działań propagandowych i sabotażowych ośmieszających okupanta i podnoszących ducha w narodzie. Były to akcje ulotkowe, malowanie rysunków (np. słynna "kotwica" Polski Walczącej) i napisów na murach, ale też gazowanie kin. Do najsłynniejszych działań "Wawra" należało dwukrotne (w 1943 r.) podłączenie się do warszawskiej sieci niemieckich megafonów ulicznych (tzw. szczekaczek) i nadanie 15-minutowych patriotycznych audycji. Od 1941 r. był także referentem kontrwywiadu w KG ZWZ-AK.

W 1943 r. Kamiński (pod pseudonimem "Juliusz Górecki") publikuje swoją najsłynniejszą książkę "Kamienie na szaniec", do dziś należącą do kanonu lektur każdego świadomego Polaka. Dość szybko została doceniona, o czym świadczy także fakt jej drugiego podziemnego wydania w 1944 r. Jeszcze w 1944 r. ukazało się w Londynie jej tłumaczenie na angielski.

W Powstaniu Warszawskim jest nadal redaktorem "Biuletynu Informacyjnego" aż do kapitulacji. W 1945 r. powraca do życia legalnego (znalezienie jakiegoś modus vivendi z systemem postulowało zresztą szereg osób ze środowiska BIP, łącznie z ostatnim szefem BIP KG AK Kazimierzem Moczarskim). W l. 1945-50 jest asystentem na pedagogice na Uniwersytecie Łódzkim, tam się doktoryzuje (1947). Jednocześnie działa w ZHP, będąc jego wiceprzewodniczącym w l.1946-1947. W 1949 r. usunięty z ZHP w związku z wchodzeniem komunizmu w Polsce w jego nową bardziej totalitarną ("stalinowską") fazę.

Przełom 1956 r. pozwolił na odrodzenie polskich tradycji harcerskich i powrót odsuniętych wcześniej działaczy. Kamiński w l.1956 -1958 jest przewodniczącym ZHP, zostaje jednak ponownie odsunięty z przyczyn politycznych - rządzący komuniści obawiali się tradycji, które sobą reprezentował. (Dotyczyło to zresztą nie tylko komunistów rządzących - tzw. harcerstwo "walterowskie" - czerwone harcerstwo - było także wyrazem opozycji wobec odradzania się tradycji patriotycznych w ZHP ze strony młodego pokolenia działaczy komunistycznych).

Kamiński wraca do pracy naukowej; w l. 1958-1962 kierowuje katedrą pedagogiki społecznej na UŁ. W 1959 r. habilituje się na podstawie książki "Prehistoria polskich związków młodzieży" (W-wa 1959). W 1969 r. zostaje profesorem nadzwyczajnym. Był członkiem Komitetu Nauk Pedagogicznych i Psychologicznych PAN. Zmarł w Warszawie.

Tomasz Szczepański
Literatura:
A.K. Kunert Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej1939-1944, t II, Warszawa 1987
G. Mazur Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945, Warszawa 1987